W polskich szkołach uczą się dzieci z ponad stu pięćdziesięciu krajów świata. W roku szkolnym 2023/2024 we wszystkich typach szkół i przedszkoli uczniowie i uczennice cudzoziemscy stanowili prawie 7% wszystkich uczących się osób. Polska szkoła staje się coraz bardziej międzynarodowa i wielokulturowa. Biorąc pod uwagę ogół dzieci i młodzieży z obywatelstwem niepolskim, dwie trzecie z nich uczy się w szkołach  podstawowych, 11% uczęszcza do techników, 9% – do liceów ogólnokształcących, 5% – do przedszkoli, a 4% – do branżowych szkół pierwszego stopnia.

Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy opublikował kompleksowy raport ,,Uczniowie
i uczennice z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w polskich szkołach 2004–2024’’. Publikacja jest przeglądem badań, analizą danych dotyczących  obecności uczniów z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w polskim systemie oświaty. Autorzy przedstawiają dynamikę wzrostu liczby uczniów z doświadczeniem migracji, ze szczególnym uwzględnieniem napływu uchodźców z Ukrainy po 24 lutego 2022 r.  Przypominają, że podczas drugiej wojny czeczeńskiej ochrony międzynarodowej w Polsce szukali mieszkańcy Czeczenii, figurujący w statystykach migracyjnych jako obywatele Federacji Rosyjskiej i opisują problemy, z jakimi mierzył się wówczas polski system oświaty. Kolejną grupami, o których mowa w raporcie, są dzieci wietnamskie oraz dzieci z Ukrainy. Osobny rozdział został poświęcony sytuacji romskich dzieci z Ukrainy w polskich szkołach.

W publikacji IBE zostały omówione problemy związane z barierą językową, odrębnością kulturową, różnicami programowymi, ocenianiem, a także kondycją psychiczną uczniów z doświadczeniem migracji.  Wiele uwagi poświęcono roli asystentów międzykulturowych, z naciskiem na korzyści wynikające z ich funkcjonowania w środowisku szkolnym. Zaznaczono również ich kluczową rolę w procesie integracji i komunikacji między szkołą a rodziną ucznia.

Raport podkreśla, że integracja w szkole to proces dwustronny, który dotyczy całej społeczności – nauczycieli, dyrektora, rodziców i samych uczniów, zarówno Polaków jak i cudzoziemców. Dlatego autorzy opisują narzędzia, które pomagają szkołom budować otwarte, bezpieczne i przyjazne środowisko nauki.

Raport zawiera przykłady dobrych praktyk w nauczaniu i integracji dzieci z doświadczeniem migracji:

• w przedszkolu (m.in. tworzenie bezpiecznej przestrzeni, stabilnych rytuałów, sposobów komunikacji, kąciki wyciszenia, elementy nauczania wielokulturowego);
• w szkole podstawowej (m.in. projekty wprowadzające uczniów w wielokulturowość, oddziały przygotowawcze, wydarzenia międzyklasowe, korzystanie z oceniania kształtującego, bank wymiany doświadczeń);
• w szkole średniej (m.in. ocenianie kształtujące, tutoring, projekty i przedsięwzięcia edukacji międzykulturowej).

W rekomendacjach wymienia się także szkolenia dla kadry, materiały dydaktyczne, wytyczne do pracy z uczniami wielojęzycznymi oraz rozwiązania wspierające komunikację z rodzicami.

Opracowanie powstało w ramach projektu „Wsparcie polityki i praktyki edukacyjnej na rzecz integracji uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji”  finansowanego przez Unię Europejską z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego 2021–2027.

Źródło:

• Dolińska, A. (red.). (2025). Uczniowie i uczennice z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w polskich szkołach 2004–2024. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
• edu.pl
• edu.pl