Resort Edukacji w projekcie nowelizowanej ustawy – Prawo oświatowe wprowadza do szkoły  szkolnego rzecznika praw uczniowskich, który w placówkach może być określany jako „rzecznik praw uczniowskich w placówce”.  Jego zadaniem będzie stanie na straży przestrzegania praw uczniowskich w szkole lub placówce, w której działa, i podejmowanie działań mających na celu zwiększenie poziomu przestrzegania praw uczniowskich i poziomu świadomości na temat tych praw wśród uczniów danej szkoły lub placówki. W zespole szkół, w których będzie działał jeden samorząd uczniowski, będzie jeden szkolny rzecznik.

Przedstawiona ustawa określa zakres zadań szkolnego rzecznika:

• monitorowanie stanu przestrzegania praw uczniowskich w szkole lub placówce, w której działa;
• upowszechnianie wiedzy na temat praw i obowiązków uczniowskich oraz współpraca w tym zakresie z organami szkoły lub placówki, w której działa;
  
  
• wspieranie członków społeczności szkolnej w działaniach, o których w zakresie zdań rzecznika;
  
  
• współpraca z Krajowym Rzecznikiem oraz właściwymi terytorialnie wojewódzkim rzecznikiem i właściwym gminnym rzecznikiem albo powiatowym rzecznikiem – jeżeli został powołany;
  
  
• przyjmowanie i rozpatrywanie skarg dotyczących naruszenia praw uczniowskich składanych w interesie:
  
  a) publicznym, w szczególności w sprawach związanych z działalnością szkoły lub placówki, w której działa szkolny rzecznik,
  
  b) indywidualnym lub na rzecz osoby trzeciej, za jej zgodą – w przypadku, gdy skarga dotyczy naruszenia praw uczniowskich w szkole lub placówce, w której działa szkolny rzecznik, albo gdy skarga została przekazana zgodnie z właściwością przez inny organ ochrony praw uczniowskich;

• umożliwienie anonimowej formy kontaktu uczniów szkoły lub placówki, w której działa szkolny rzecznik, ze szkolnym rzecznikiem oraz upowszechnienie informacji o tej formie kontaktu przez zamieszczenie jej na stronie internetowej tej szkoły lub placówki lub w inny sposób zwyczajowo przyjęty w tej szkole lub placówce.

Wnioski do szkolnego rzecznika mogą być wnoszone w sposób anonimowy.

Pracownik szkoły lub placówki zgłaszający naruszenie praw uczniowskich korzysta z ochrony, z jakiej korzystają sygnaliści w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. poz. 928). Z takiej samej ochrony korzysta szkolny rzecznik przy wykonywaniu swoich obowiązków, a także zgłaszający naruszenie uczeń lub jego rodzic.

Szkolnym rzecznikiem jest opiekun samorządu uczniowskiego. W szkołach i placówkach, w których nie tworzy się samorządu uczniowskiego lub w których opiekunem samorządu uczniowskiego jest dyrektor lub nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, szkolny rzecznik jest wybierany przez uczniów bezwzględną większością głosów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym.

Działalność szkolnego rzecznika może wspomagać co najmniej jeden uczeń szkoły lub placówki, w której działa szkolny rzecznik, jeżeli zostało to przewidziane w statucie tej szkoły lub placówki. Statut szkoły lub placówki może określać ponadto szczegółowe zadania tego ucznia oraz tryb jego wyboru i odwołania. Wniosek samorządu uczniowskiego o ustanowienie stanowiska ucznia wspomagającego działalność szkolnego rzecznika dyrektor szkoły lub placówki rozpatruje w terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia jego złożenia. Ustawa przewiduje, że w posiedzeniach rady szkoły lub placówki mogą brać udział, z głosem doradczym, dyrektor szkoły lub placówki, szkolny rzecznik oraz przedstawiciel organu prowadzącego szkołę lub placówkę.

W celu wspierania działań samorządu w szkole lub placówce działa opiekun samorządu. Opiekunem samorządu może być nauczyciel danej szkoły lub placówki, wybrany przez uczniów bezwzględną większością głosów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym, po wyrażeniu przez niego zgody na wybór. Zasady wybierania i działania organów samorządu oraz zasady wybierania i odwoływania opiekuna samorządu określa regulamin uchwalany przez ogół uczniów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym.

Ustawodawca zaproponował również na nowo sformułowane zadania samorządu. Samorząd może:

• przedstawiać radzie szkoły lub placówki, radzie pedagogicznej, radzie rodziców oraz dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły lub placówki, lub członków społeczności szkolnej, a w sprawach dotyczących praw i wolności uczniowskich – także szkolnemu rzecznikowi, gminnemu rzecznikowi, powiatowemu rzecznikowi, wojewódzkiemu rzecznikowi lub Krajowemu Rzecznikowi;
• prowadzić działalność kulturalną, w tym wydawniczą, oświatową, sportową oraz rozrywkową, zgodnie z potrzebami uczniów i możliwościami organizacyjnymi szkoły lub placówki, w porozumieniu z dyrektorem szkoły lub placówki.

Źródło:

• gov.pl
• Ustawa o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw – projekt z 23 stycznia 2026 r.