Wiele szkół i przedszkoli  udostępnia zdjęcia lub filmy z lekcji oraz wydarzeń, na których znajdują się wizerunki dzieci. Decydując się na takie publikacje, szkoła powinna podejść do tego z rozwagą, zawsze mając na względzie dobro dziecka i pamiętając, że wizerunek dziecka, zgodnie z przepisami prawa, stanowi dane osobowe wymagające szczególnej ochrony.

Kwestie dotyczące wizerunku dziecka oraz zgody na jego utrwalanie, jak również ochrony jego danych osobowych nie są regulowane w przepisach oświatowych, ale podlegają ochronie przepisów Kodeksu cywilnego, który w art. 23 stanowi: ,,Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.’’   Ochronę wizerunku reguluje Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Ochronę prywatności dzieci wzmacniają wprowadzone w od 15 sierpnia 2024 r. standardy ochrony małoletnich.

Publikacja wizerunku (zdjęcia, nagrania) wymaga zawsze świadomej zgody rodziców/opiekunów prawnych (dla dzieci do 13 lat) lub samego ucznia (jeśli ma min. 16 lat). Zgody blankietowe (bez wskazania celu, miejsca i formy publikacji), polegające na wyrażeniu zezwolenia „z góry” na wszelkie przyszłe i nieokreślone sytuacje, w których wizerunek dziecka mógłby zostać rozpowszechniony, nie spełniają wymogów określonych w RODO i nie mogą być traktowane jako ważnie udzielone w rozumieniu tych przepisów. Nie stanowią one bowiem konkretnych oświadczeń woli, gdyż w chwili ich udzielania rodzice lub opiekunowie prawni nie otrzymują informacji, w jakich okolicznościach wizerunek dziecka zostanie wykorzystany. Zgoda powinna określać:

• cel wykorzystania wizerunku – cele promocyjne szkoły czy przedszkola, informowanie o aktywnościach placówki itp.;
• miejsca, w jakich wizerunek będzie publikowany – strona internetowa, profil placówki na Facebooku itp.;
• formy wykorzystania wizerunku dziecka – np. materiały drukowane, plakaty, posty na Facebooku itp.).

Osoba  udzielająca zgody musi mieć możliwość jej wycofania w dowolnym momencie. Należy także podkreślić, że zgoda na wykorzystanie wizerunku nie powinna być łączona z innymi oświadczeniami (np. jako element obowiązkowej dokumentacji szkolnej). Rodzic może np. wyrazić zgodę na publikację zdjęcia na zamkniętej grupie na Facebooku, ale nie wyrazić zgody na zamieszczenie zdjęcia na stronie internetowej szkoły. Rodzic lub pełnoletni uczeń musi mieć też realną możliwość odmowy bez negatywnych konsekwencji.

Warto również pamiętać, że zgodnie ze standardami ochrony małoletnich utrwalanie wizerunku dziecka przez pracownika dla celów prywatnych jest niedopuszczalne, a wszelkie działania związane z dokumentowaniem aktywności uczniów powinny wynikać wyłącznie z realizacji zadań służbowych oraz odbywać się z poszanowaniem godności i prywatności dziecka.

Zdarza się, że szkoły i przedszkola dyskryminują dzieci i uczniów, których rodzice nie wyrażają zgody na publikację ich wizerunku w mediach społecznościowych.  Są oni wyłączani ze wspólnej fotografii, wypraszani z grupy, ustawiani tyłem bądź z boku. Nikt nie powinien być dyskryminowany i każde dziecko powinno mieć prawo do fotografii jako wspólnej pamiątki. Czy musi być ona publikowana?

Dobre praktyki chroniące wizerunek dziecka to np.:

• wykonywanie zdjęć od tyłu lub z takiej perspektywy, która nie pozwala na identyfikację dziecka, np. fotografowanie pracy uczniów przy stolikach, ich aktywności podczas zajęć czy efektów wspólnej pracy bez utrwalania twarzy;
• uwzględnianie zdania dziecka – nawet najmłodsi mają prawo decydować, czy chcą być widoczni na zdjęciach;
• korzystanie z narzędzi cyfrowych do anonimizacji wizerunku. Programy graficzne, takie jak Canva czy inne aplikacje do edycji zdjęć, pozwalają na zamalowanie twarzy, rozmycie fragmentów zdjęcia lub nałożenie naklejek, które skutecznie uniemożliwiają rozpoznanie osoby;
• fotografowanie efektów  materiałów dydaktycznych, przestrzeni klasy czy wspólnie przygotowanych projektów;
• udostępnianie zdjęć w zamkniętych, bezpiecznych kanałach – np. dedykowane foldery w chmurze dostępne tylko dla rodziców, zamiast otwartych portali społecznościowych;
• publikacja zdjęć grupowych;
• unikanie podpisywania zdjęć pełnymi danymi uczniów.

Źródło:

• uodo.gov.pl
• ore.edu.pl
• brpd.gov.pl
• prawo.pl
• strona internetowa MEN